Aktualnie zdecydowana większość inwestycji drogowych realizowana jest w oparciu o przepisy ustawy z 10.4.2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 311; dalej InwDrogPublU). Obowiązujące na gruncie tej ustawy zasady ustalania odszkodowań zawarto w Rozdziale 3, w zakresie tam nie uregulowanym zastosowanie znajdą przepisy ustawy z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1145; dalej GospNierU), a także wydane na podstawie art. 159 tej ustawy Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 5 września 2023 roku w sprawie wyceny nieruchomości (Dz. U. z 2023 r. poz. 1832).
Za co przewidziano odszkodowanie w specustawie drogowej?
Przepisy specustawy drogowej przewidują wprost konieczność ustalenia odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego (art. 18 ust. 1 w zw. z art. 12 ust. 4a i ust. 4 InwDrogPublU). Nowelizując specustawę drogową ustawą z 25.07.2008 r. o zmianie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. nr 154, poz. 958), dodano w art. 12 m.in. ust. 4f, którym przesądzono o tym, iż odszkodowanie należy się nie tylko właścicielom nieruchomości wywłaszczonych, lecz także ich użytkownikom wieczystym, a nadto podmiotom, którym przysługuje ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości. Kwestie dotyczące odszkodowań należnych z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych doprecyzowano w/w nowelizacją, dodając w art. 18 InwDrogPublU przepisy ust. 1a, 1b, 1c i 1d. Z kolei ustawą z 22.07.2022 r. o usprawnieniu procesu inwestycyjnego centralnego portu komunikacyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1846) zmieniono art. 21a specustawy drogowej, szczegółowo regulując w nim kwestie związane z wykonywaniem tzw. prac przygotowawczych związanych z planowaną inwestycją drogową, a także dodano art. 21b, w którym uregulowano podstawowe kwestie dotyczące ustalania odszkodowania mającego rekompensować szkody powstałe w efekcie owych prac przygotowawczych.
Przepisy regulujące zasady ustalania odszkodowań należnych w każdym ze wskazanych wyżej przypadków zawarto w Rozdziale 3 specustawy drogowej, z tym jednak zastrzeżeniem, iż w sprawach dotyczących ustalania wysokości i wypłaty odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone, zastosowanie znajdą przepisy GospNierU, lecz stosowane one winny być tylko odpowiednio (nie zaś wprost) i z zastrzeżeniami wynikającymi z treści art. 18 InwDrogPublU. Nie ulega wątpliwości, iż odpowiednie stosowanie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami oznacza stosowanie ich tylko wówczas gdy konkretne zasady ustalania i wypłaty odszkodowania nie zostały uregulowane w specustawie drogowej (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28.06.2023 r., I OSK 1331/22).
Odesłanie zawarte w art. 12 ust. 5 InwDrogPublU literalnie odnosi się wyłącznie do ustalania odszkodowań za nieruchomości wywłaszczone. Zakładając racjonalne działanie ustawodawcy należałoby przyjąć, że w innych przypadkach, a w szczególności wówczas gdy chodzi o ustalenie odszkodowania za wygaśnięcie użytkowania wieczystego albo ograniczonych praw rzeczowych obciążających nieruchomość wywłaszczoną, a także w przypadku ustalania odszkodowania za szkody wyrządzone wskutek wykonywania prac przygotowawczych, w zakresie nieuregulowanym w Rozdziale 3 specustawy drogowej, zastosowanie znajdzie przepis art. 23 nakazujący stosowanie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami wprost (nie zaś jedynie odpowiednio).
Z koniecznością zastosowania wprost przepisów GospNierU, będziemy mieli do czynienia także w przypadku tzw. ograniczenia prawa własności. Chodzi o sytuacje, gdy w związku z realizacją inwestycji drogowej dochodzi do zajęcia określonych nieruchomości celem np. budowy lub przebudowy sieci uzbrojenia terenu, urządzeń wodnych lub urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, a także w związku z budową lub przebudową innych dróg publicznych lub zjazdów. Objęcie decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (dalej ZRID) także takich sytuacji jest możliwe na podstawie art. 11f ust. 1 pkt 8 lit. a-j InwDrogPublU, jednocześnie przepisy tej ustawy nie regulują zasad ustalania odszkodowań w takich przypadkach. Wobec tego, na zasadzie przewidzianej w treści art. 11f ust. 2 InwDrogPublU, ustalenie odszkodowania za ograniczenie prawa własności nastąpi w oparciu o odpowiednio stosowane przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Postępowanie z urzędu czy na wniosek?
Nie ulega wątpliwości, iż w przypadku ustalania odszkodowania za pozbawienie prawa własności nieruchomości, jak i w przypadku ustalania odszkodowania za wygaśnięcie prawa użytkowania wieczystego albo ograniczonych praw rzeczowych do nieruchomości konieczne będzie wszczęcie postępowania administracyjnego. Postępowanie to będzie niezbędne także w przypadku ustalania odszkodowania za nieruchomości, co do których nastąpiło ograniczenie przysługującego właścicielowi prawa własności oraz odszkodowania należnego właścicielowi nieruchomości, na których przeprowadzane były tzw. prace przygotowawcze, pod warunkiem jednak, że wcześniej właściciel nieruchomości nie doszedł do porozumienia z podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania.
Żaden przepis specustawy drogowej nie rozstrzyga wprost tego czy postępowania, o których mowa powyżej mają charakter skargowy czy też mogą, a może powinny być wszczynane z urzędu. W odniesieniu do postępowań, których celem jest ustalenie odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone, w doktrynie przyjęto, iż winny być wszczęte z urzędu. Uzasadnienie tego stanowiska sprowadza się do wskazania na treść art. 12 ust. 4b InwDrogPublU, który obliguje do wydania decyzji ustalającej odszkodowanie w terminie 30 dni, licząc od dnia, w którym decyzja ZRID, której nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności, stała się ostateczna oraz treść art. 12 ust. 4g InwDrogPublU, który obliguje do wydania decyzji ustalającej odszkodowanie w terminie 60 dni, licząc od dnia, w którym decyzji ZRID nadano rygor natychmiastowej wykonalności[1]. Przychylając się do tego stanowiska zauważyć należy, iż w praktyce dochodzi do sytuacji, w których w terminach wyżej wskazanych organy nie zdążą nawet wszcząć postępowania w sprawie o ustalenie odszkodowania. Choćby przez wzgląd na chęć ograniczenia takich sytuacji dopuścić należy możliwość wszczęcia postępowania w sprawie o ustalenia odszkodowania na wniosek strony, tym bardziej, iż żaden przepis się temu nie sprzeciwia.
W przepisach art. 12 ust. 4b oraz 4g InwDrogPublU mowa ogólnie o „decyzji ustalającej wysokość odszkodowania”, nie precyzując czy chodzi tutaj wyłącznie o decyzję ustalającą odszkodowanie za nieruchomości wywłaszczone, czy także o inne przypadki ustalania odszkodowania przewidzianego w przepisach specustawy drogowej. Jeśli uwzględnić fakt, iż następujące po sobie przepisy od art. 12 ust. 4a do art. 12 ust. 4f wprowadzono ta samą ustawą nowelizującą z 25.07.2008 r. o zmianie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. nr 154, poz. 958), a także to, iż pierwszy z dodanych przepisów, tj. art. 12 ust. 4a mówi o „decyzji ustalającej wysokość odszkodowania za nieruchomości, o których mowa w ust. 4”, za zasadny można przyjąć wniosek, iż omówiona tutaj zasada oficjalności działania organów dotyczy wyłącznie postępowań w sprawie o ustalenie odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone.
Ustawodawca nie wypowiedział się wprost także w kwestii tego czy wszczęcie postępowania w sprawie o ustalenie odszkodowania za wygaśnięcie prawa użytkowania wieczystego albo za wygaśnięcie ograniczonych praw rzeczowych uzależnione jest od wniosku osoby uprawnionej, czy też winno nastąpić z urzędu. Mając na uwadze ratio legis analizowanych przepisów specustawy drogowej, tj. chęć zapewnienia osobom pozbawionym prawa własności lub innych praw rzeczowych do nieruchomości, właściwej i możliwie szybkiej rekompensaty utraconego prawa, uzasadniony jest wniosek, iż te same względy przemawiają za analogicznym traktowaniem osób pozbawianych prawa użytkowania wieczystego, a także osób, w stosunku do których decyzja ZRID spowodowała wygaśnięcie przysługujących im ograniczonych praw rzeczowych do nieruchomości. W praktyce zresztą najczęściej jest tak, że decyzja ustalająca odszkodowanie za nieruchomość wywłaszczoną albo za wygaśnięcie użytkowania wieczystego jednocześnie ustala odszkodowanie należne podmiotowi pozbawionemu ograniczonego prawa rzeczowego obciążającego nieruchomość wywłaszczoną. Uzasadnieniem dla takiej praktyki są też przepisy art. 18 ust. 1a oraz 1b InwDrogPublU, które obligują organ ustalający odszkodowanie do tego, by odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia lub wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości obciążonych ograniczonymi prawami rzeczowymi zostało pomniejszone o wartość tych praw, a „suma wysokości odszkodowania przysługującego dotychczasowemu właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu, z wyłączeniem kwot, o których mowa w ust. 1e i 1f, i wysokości odszkodowania z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych ustanowionych na tej nieruchomości lub na prawie użytkowania wieczystego nie może przekroczyć wartości nieruchomości lub wartości prawa użytkowania wieczystego”.
Przepisy specustawy drogowej nie zawierają szczególnych unormowań dotyczących wszczęcia postępowania w sprawie o ustalenie odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności dokonanego decyzją ZRID. Z tego względu, na mocy odwołania zawartego w art. 11f ust. 2 InwDrogPublU, w przypadkach tych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. I tak, zgodnie z treścią art. 124 ust. 4 UGN: „Na osobie lub jednostce organizacyjnej występującej o zezwolenie ciąży obowiązek przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego, niezwłocznie po założeniu lub przeprowadzeniu ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w ust. 1. Jeżeli przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego jest niemożliwe albo powoduje nadmierne trudności lub koszty, stosuje się odpowiednio przepis art. 128 ust. 4”. Ten ostatni przepis przewiduje prawa do odszkodowania w omawianych sytuacjach, lecz nie rozstrzyga, w jakim trybie winno ono zostać ustalone. W związku z tym sięgnąć należy do przepisu art. 124b ust. 4 GospNierU, który przewiduje dwie możliwości ustalania odszkodowania. W pierwszej kolejności winno ono być rezultatem uzgodnień między osobą uprawnioną do odszkodowania a podmiotem, na rzecz którego nieruchomość udostępniono, natomiast „(…) jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie w terminie 30 dni, licząc od dnia, w którym upłynął termin udostępnienia nieruchomości, określony w decyzji, o której mowa w ust. 1, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej wszczyna postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania”. Konkludując, stwierdzić należy, iż postępowanie w sprawie o ustalenie odszkodowania za szkody spowodowane ograniczeniem prawa własności (lub innych praw rzeczowych do nieruchomości) winno zostać wszczęte z urzędu, jeśli spełnione są następujące warunki: przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego jest niemożliwe albo powoduje nadmierne trudności lub koszty, a nadto między uprawnionym a podmiotem, na rzecz którego nieruchomość została udostępniona, nie doszło do porozumienia w tym zakresie.
Aktualnie obowiązujący przepis art. 21a InwDrogPublU daje właściwemu zarządcy drogi prawo do wejścia na cudzą nieruchomość celem wykonania tzw. prac przygotowawczych polegających na: „1) przeprowadzeniu badań archeologicznych, prac geologicznych lub określeniu geotechnicznych warunków posadowienia obiektu lub wykonaniu innych czynności niezbędnych do sporządzenia dokumentacji technicznej bezpośrednio związanej z inwestycją drogową, 2) przeprowadzeniu pomiarów, badań lub innych prac niezbędnych do sporządzenia raportu o odziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, 3) wycince drzew lub krzewów, 4) wykonaniu kompensacji przyrodniczej”. Oczywiście przed rozpoczęciem tych prac konieczne jest uzyskanie zgody właściciela nieruchomości, który wcześniej winien być poinformowany o terminie, zakresie oraz sposobie przeprowadzenia tych prac. W przypadku braku zgody właściciela, rozpoczęcie prac przygotowawczych uzależnione jest od uzyskania zgody właściwego wojewody lub starosty, co następuje w formie decyzji administracyjnej. Rozpoczęcie prac przygotowawczych bez zgody właściciela i bez uzyskania decyzji administracyjnej, która zezwala na ich przeprowadzenie, stanowić będzie bezprawne naruszenie prawa własności.
Przepis art. 21b InwDrogPublU nakłada na zarządcę drogi obowiązek przywrócenia nieruchomości, na której wykonywano prace przygotowawcze, do stanu poprzedniego. Gdyby jednak okazało się, że nie jest to możliwe to jej właściciel oraz użytkownik wieczysty nabywa prawo do odszkodowania. Odszkodowanie to winno rekompensować wartość poniesionych szkód, a w przypadku jeśli doszło do spadku wartości nieruchomości to także ów spadek. Przepisy specustawy drogowej nie precyzują, w jakim trybie odszkodowanie to winno zostać ustalone, tak więc także i w tym przypadku, na mocy art. 23 InwDrogPublU, zastosowanie znajdą przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Niezależnie od powyższych unormowań, warto pamiętać, iż w myśl ogólnej zasady, wyrażonej w art. 61 § 1 KPA, postępowanie administracyjne może zostać wszczęte na wniosek strony lub z urzędu. Przepis ten nie zawiera sam w sobie normy rozstrzygającej, które postępowania administracyjne winny być wszczynane z urzędu, a które na wniosek strony, albowiem o tym decydują właściwe normy materialnego prawa administracyjnego, tym niemniej wszędzie tam gdzie zachodzi wątpliwość co do trybu, w jakim winno być zainicjowane konkretne postępowanie, można sięgnąć do dorobku judykatury, gdzie trafnie wskazuje się, iż: „W razie gdy norma prawa materialnego expressis verbis nie przesądza, czy sprawa podejmowana jest na wniosek, czy z urzędu, przyjmuje się, że gdy przedmiotem jest przyznanie uprawnienia – postępowanie oparte jest na zasadzie skargowości, zaś gdy przedmiotem jest nałożenie obowiązku – postępowanie wszczynane jest z urzędu” (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 13.2.2024, II SAM/Wr 429/23). Na mocy odesłania zawartego w art. 11c InwDrogPublU zasady te znajdą zastosowania także w omawianych tutaj sytuacjach.
Organy właściwe w sprawach o ustalenie odszkodowania
Aktualnie obowiązujący przepis art. 12 ust. 4a specustawy drogowej rozstrzyga wątpliwości co do tego, który organ jest zobligowany do wydania decyzji ustalającej odszkodowanie za nieruchomości wywłaszczone, wprowadzając zasadę, zgodnie z którą odszkodowanie ustala ten sam organ, który wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Tym samym, w przypadku dróg gminnych i powiatowych organem właściwym do ustalenia odszkodowania będzie właściwy miejscowo starosta, zaś w przypadku dróg wojewódzkich i krajowych organem właściwym będzie wojewoda. Ewentualne odwołania od decyzji wydanej w pierwszej instancji rozpoznawał będzie odpowiednio wojewoda – w przypadku odszkodowania za grunt wywłaszczony pod budowę dróg gminnych lub powiatowych, właściwy minister – w przypadku odszkodowania za grunt wywłaszczony pod budowę dróg wojewódzkich lub krajowych – aktualnie jest nim Minister Rozwoju i Technologii. Co ciekawe, w żadnym z w/w przypadków właściwość organów II instancji nie wynika z przepisów specustawy drogowej. Kompetencje wojewody do rozpoznawania odwołania od decyzji starosty ustalającej odszkodowanie w I instancji wynika z treści art. 9a GospNierU, który znajdzie zastosowanie na zasadzie określonej w art. 23 InwDrogPublU. Z kolei umocowania ministra do rozpoznawania odwołań od decyzji wojewody ustalających odszkodowanie za nieruchomości wywłaszczone na podstawie decyzji ZRID należy szukać w treści art. 127 § 2 w zw. z art. 17 pkt 2 i art. 20 KPA.
Choć nie wynika to wprost z przepisów specustawy drogowej, to należy przyjąć, iż właściwość organów przedstawia się analogicznie w przypadku ustalania odszkodowań na rzecz osób pozbawianych prawa użytkowania wieczystego, a także osób w stosunku do których decyzja ZRID spowodowała wygaśnięcie przysługujących im ograniczonych praw rzeczowych do nieruchomości. Wniosek taki pośrednio wysnuć można z treści art. 12 ust. 4f InwDrogPublU oraz art. 18 ust. 1a i 1b InwDrogPublU.
Podobnie rzecz się ma z odszkodowaniem należnym z tytułu ograniczenia prawa własności. Skoro ograniczenia takie mogą zostać ustanowione decyzją zezwalającą na realizację inwestycji drogowej, a do ograniczeń tych stosuje się jedynie odpowiednio przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami (por. art. 11f ust. 2 InwDrogPublU), to odszkodowanie z tego tytułu w I instancji winien ustalać ten sam organ, który ograniczenia takie ustanowił. W postępowaniu odwoławczym właściwy będzie wojewoda albo minister.
Z kolei w przypadku gdy wskutek przedsięwzięcia tzw. czynności przygotowawczych zajdzie konieczność ustalenia odszkodowania, zastosowanie znajdzie przepis art. 21b ust. 3 InwDrogPublU, zgodnie z którym: „Decyzję ustalającą wysokość odszkodowania, o którym mowa w ust. 1, wydaje wojewoda w odniesieniu do dróg krajowych i wojewódzkich albo wykonujący zadania zlecone z zakresu administracji rządowej starosta w odniesieniu do dróg powiatowych i gminnych”.
Termin na ustalenie odszkodowania
Specustawa drogowa zawiera szczególne unormowania w kwestii terminów na wydanie w I instancji decyzji ustalającej odszkodowanie za nieruchomości wywłaszczone, a także za pozbawienie prawa użytkowania wieczystego lub wygaśnięcie ograniczonych praw rzeczowych do nieruchomości objętych decyzją ZRID. Ustawodawca wprowadza w tej materii dwa różne terminy, w zależności od tego czy mamy do czynienia z sytuacją, w której decyzji zezwalającej na realizację inwestycji drogowej nadano rygor natychmiastowej wykonalności czy też z sytuacją, w której rygoru takiego nie nadano. I tak, zgodnie z treścią art. 12 ust. 4b InwDrogPublU: „Decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna”. Stosownie do treści art. 16 § 1 KPA – ostateczne są: „decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy”. Decyzja ZRID będzie zatem ostateczna, jeśli nie wniesiono od niej odwołania, a 14-dniowy termin do wniesienia odwołania upłynął (art. 11g ust. 1 InwDrogPublU w związku z art. z art. 11c InwDrogPublU oraz art. 129 § 2 KPA), a także decyzja ZRID, od której odwołanie zostało rozpoznane przez organ II instancji (art. 16 § 1 KPA w zw. z art. 127 § 1 KPA). Z kolei w przypadku decyzji ZRID opatrzonych rygorem natychmiastowej wykonalności zastosowanie znajdzie przepis art. 12 ust. 4g specustawy drogowej, który stanowi: „Jeżeli decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 60 dni od dnia nadania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności”.
Oceniając omawianą kwestię z perspektywy osób uprawnionych do odszkodowania, wprowadzenie jasnych zasad określających długość trwania postępowania w sprawie o ustalenie odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone należy oceniać pozytywnie. Niestety jednak w praktyce dochowanie wskazanych wyżej terminów przez organy zobligowane do ustalenia odszkodowania nie zdarza się często, a w przypadku 30-dniowego terminu, liczonego od dnia uostatecznienia się decyzji ZRID, jest wręcz niewykonalne. Nawet w przypadku doskonale działającego organu odpowiedzialnego za ustalenie odszkodowania zawiadomienie o wszczęciu postepowania, powołanie biegłego rzeczoznawcy majątkowego, sporządzenie przezeń niezbędnej w tym postępowaniu wyceny, jej analiza przez organ, zapoznanie się z nią przez strony postępowania, a wreszcie dochowanie wymogów przewidzianych w treści art. 10 § 2 KPA nie jest możliwe w ciągu 30 dni, a najpewniej wyłącznie w wyjątkowych wypadkach udaje się w ciągu 60 dni.
Dochowanie wskazanych terminów jest problematyczne nawet jeśli uznać, iż stosownie do treści art. 11c InwDrogPublU, w sprawach o ustalenie odszkodowania zastosowanie znajdzie przepis art. 35 § 5 KPA, zgodnie z którym do czasu trwania postępowania nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym dominuje pogląd, zgodnie z którym terminy przewidziane w treści art. 12 ust. 4 b oraz 12 ust. 4g specustawy drogowej mają charakter wyłącznie instrukcyjny, ich przekroczenie samo w sobie nie stanowi rażącego naruszenia prawa i nie stanowi uchybienia proceduralnego mogącego mieć wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 28.6.2019 r., I OSK 2244/17, wyrok NSA z 10.3.2020 r., I OSK 4089/18, wyrok NSA z 7.5.2020 r., I OSK 3978/18). W związku z powyższym nie dziwi fakt, iż najpewniej większość analizowanych postępowań jest przedłużana w trybie przewidzianym w treści art. 36 § 1 KPA.
Jeśli chodzi o decyzje ustalające odszkodowanie za nieruchomości wywłaszczone wydawane w II instancji, a także pozostałe przypadki ustalania odszkodowań, które omówiono wyżej, wobec braku przepisów szczególnych w tym zakresie, zastosowanie znajdą zasady ogólne przewidziane w treści art. 12 § 1 i art. 35 KPA.
Podsumowanie
W związku z realizacją inwestycji drogowej może dojść do pozbawienia prawa własności, wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego albo ograniczonych praw rzeczowych, do czasowego lub trwałego ograniczenia prawa własności, a na etapie przygotowawczym może ona być przedmiotem zajęcia w związku z koniecznością przeprowadzenia tzw. prac przygotowawczych. W każdym z tych przypadków osobie uprawnionej przysługuje prawo do odszkodowania, które ustalane jest co do zasady w drodze decyzji administracyjnej. Decyzja nie będzie konieczna, jeśli między uprawnionym a podmiotem, na rzecz którego nieruchomość została udostępniona w związku z ograniczeniem prawa własności lub koniecznością wykonania prac przygotowawczych, dojdzie do porozumienia w kwestii odszkodowania. Organem właściwym do wydania decyzji ustalającej odszkodowanie w I instancji będzie ten sam organ, który wydał decyzję ZRID lub decyzję zezwalającą na zajęcie nieruchomości w związku z koniecznością przeprowadzenia prac przygotowawczych. Przepisy specustawy drogowej przewidują szczególne 30-dniowe albo 60-dniowe terminy na wydanie w I instancji decyzji ustalającej odszkodowanie za nieruchomości wywłaszczone (a także za wygaśnięcie prawa użytkowania wieczystego albo ograniczonych praw rzeczowych obciążających nieruchomości wywłaszczone), jednakże mają one charakter wyłącznie instrukcyjny i w praktyce są przedłużane. W pozostałych przypadkach zastosowanie znajdą zasady ogólne przewidziane w KPA.
[1] M. Wolanin, Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2021.
Nieruchomości C.H.Beck Nr 8/2025: Nieruchomości C.H.Beck Nr 8/2025 – Ksiegarnia.beck.pl
