Od wielu lat wśród praktyków oraz przedstawicieli teorii prawa trwa spór co do możliwości zaliczania do okresu niezbędnego do zasiedzenia służebności przesyłu czasu korzystania przez właściciela urządzeń przesyłowych z nieruchomości, przypadającego przed dniem 3 sierpnia 2008 roku, a więc przed wprowadzeniem do Kodeksu cywilnego[1] przepisów regulujących ten rodzaj służebności. Wspomniana rozbieżność poglądów ma swoje odbicie również w orzecznictwie sądów, które w odniesieniu do zarzutu zasiedzenia w sposób niejednolity rozstrzygają sprawy o ustanowienie służebności przesyłu oraz o wynagrodzenie z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości w zakresie posadowienia sieci przesyłowych – nawet w podobnych stanach faktycznych, a to właśnie z powodu różnic w interpretacji przepisów.
Sytuację tę zmienić może wydany w dniu 2 grudnia 2025 roku przez Trybunał Konstytucyjny wyrok w sprawie o sygnaturze: P 10/16. W orzeczeniu tym stwierdzono bowiem, iż przepisy art. 292 Kodeksu cywilnego w związku z art. 285 § 1 i 2 tejże ustawy, rozumiane w ten sposób, że umożliwiają nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 3051-3054 Kodeksu cywilnego (ustanawiających służebność przesyłu) w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, są niekonstytucyjne. Zdaniem Trybunału wspomniany kierunek wykładni pozostaje w sprzeczności z art. 21 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej[2] (zasada ochrony własności) oraz art. 62 ust. 2 i 3 (zasada równości w ochronie prawa własności oraz możliwości ograniczenia prawa własności wyłącznie w drodze ustawy) w zw. z art. 32 ust. 1 ustawy zasadniczej (zasada równości wobec prawa).
Zródło: Kancelaria Leyk Adwokat Łukasz Leyk
Na dzień sporządzenia niniejszego artykułu nie opublikowano jeszcze uzasadnienia wyroku, wydanego w sprawie o sygnaturze akt: P 10/16. Jednakże spośród argumentów przedstawionych w ustnych motywach tego rozstrzygnięcia warto zwrócić uwagę zwłaszcza na podniesiony przez Trybunał Konstytucyjny:
- zakaz domniemywania ograniczonych praw rzeczowych,
- pominięcie wykładni prokonstytucyjnej, która winna wychodzić naprzeciw gwarantowanej w konstytucji ochronie prawa własności,
- zakaz retroaktywności prawa – przed dniem 3 sierpnia 2008 roku polskie ustawodawstwo nie przewidywało służebności przesyłu, niemożliwym było dysponowanie takim prawem, a w konsekwencji jego zasiedzenie,
- naruszenie zasady lojalności państwa wobec obywatela.
Argumentację Trybunału Konstytucyjnego przytoczoną na uzasadnienie wydanego wyroku przyjęliśmy z tym większą satysfakcją, iż pokrywa się one z argumentami, które od lat prezentują prawnicy naszej Kancelarii w sporach z przedsiębiorcami przesyłowymi.
Wyrok z dnia 2 grudnia 2025 roku z całą pewnością będzie miał daleko idące skutki dla właścicieli nieruchomości, na których posadowione są wszelkiego rodzaju urządzenia przesyłowe (np. sieci energetyczne, linie wodociągowe, czy gazociągi).
Jeśli sądy powszechne respektować będą omawiane orzeczenie, w sprawach o ustanowienie służebności przesyłu nie powinno dochodzić (przynajmniej do dnia 3 sierpnia 2028 roku) do uwzględnienia zarzutu zasiedzenia służebności przesyłu lub ograniczonego prawa rzeczowego o treści odpowiadającej takiej służebności, który to zarzut podnoszony był dotychczas niemal w każdej sprawie przez właścicieli sieci przesyłowych. Skoro bowiem w aktualnym porządku prawnym termin zasiedzenia ograniczonych praw rzeczowych na nieruchomości wynosi odpowiednio 20 lat (w przypadkach posiadania w dobrej wierze) oraz 30 lat (w odniesieniu do posiadających w złej wierze), potencjalne zasiedzenie służebności przesyłu, przy uwzględnieniu wniosków płynących z omawianego wyroku będzie możliwie najwcześniej w 2028 roku.
Podobnie w przypadku spraw o wynagrodzenie z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości – w świetle przedmiotowego wyroku za niedopuszczalne uznać należy oddalenie powództwa z powodu zasiedzenia służebności przesyłu. Zakładać można, iż przynajmniej do 2038 roku znacząco zmniejszy to odsetek spraw, w których przedsiębiorcy przesyłowi będą skutecznie uchylać się od konieczności wypłacenia rekompensat za korzystanie z gruntów w czasie poprzedzającym ustanowienie służebności przesyłu. Oczywiście nie zmienia to faktu, iż co do zasady efektywnie dochodzić można przed sądem roszczeń nieprzedawnionych.
Co więcej, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 roku otwiera możliwość wznowienia postępowań przed osobami, których wnioski o odpłatne ustanowienie służebności lub powództwa o zasądzenie wynagrodzenia z tytułu bezumownego korzystania z gruntu w zakresie posadowienia urządzeń przesyłowych zostały prawomocnie oddalone przez wzgląd na podniesiony zarzut zasiedzenia. Zgodnie bowiem z przepisem art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.
W przypadku procedury cywilnej (w ramach której rozpatrywane są sprawy z wniosku o ustanowienie służebności przesyłu oraz z powództwa o zapłatę) wznowienia postępowania – w wypadku gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, z Konstytucją – można żądać w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.
Zgodnie z przepisem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP: „Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne”. Stosownie zaś do art. 190 ust. 2 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach dot. zgodności ustaw z Konstytucją podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Przepis art. 190 ust. 3 Konstytucyjni RP stanowi z kolei, że: „Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego”. Przyjmuje się, iż chodzi tu o ogłoszenie orzeczenia we właściwym dzienniku urzędowym[3]. W przypadku wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt: P 10/16 Trybunał nie określił innego terminu utraty mocy obowiązującej objętych orzeczeniem przepisów (w zakresie zakwestionowanej wykładni).
Tak więc, wyrok z dnia 2 grudnia 2025 roku będzie wiązał sądy powszechne od dnia jego ogłoszenia.
Ogłoszenie wyroku z dnia 2 grudnia 2025 roku nastąpić powinno zaś niezwłocznie – w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (stosownie do art. 9 ust. 1 pkt 6 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych[4]). Mając jednak na uwadze trwający od dłuższego czasu wokół Trybunału Konstytucyjnego spór polityczno-prawny, można niestety żywić uzasadnione obawy co do tego, czy Prezes Rady Ministeriów dokona w najbliższym czasie ogłoszenia przedmiotowego wyroku. W przypadku zaniechania powyższego przez Premiera, wejście w życie wyroku może zostać znacząco opóźnione, a wyrok wydany w sprawie P 10/16 podzielić może los innych orzeczeń z ostatnich lat oczekujących na ogłoszenie w Dzienniku Ustaw.
Z pewnością poinformujemy państwa, kiedy dojdzie do ogłoszenia wyroku z dnia 2 grudnia 2025 roku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Tak więc i z tego powodu warto śledzić naszego bloga oraz media społecznościowe.
Źródło: Kancelaria Leyk Adwokat Łukasz Leyk
Już teraz mamy jednak dobre wiadomości dla wszystkich tych, którzy są zdecydowani walczyć o swoje prawa jako właściciele nieruchomości, na których znajdują się urządzenia przesyłowe. Otóż prawnicy naszej Kancelarii nie mają wątpliwości, iż nawet brak ogłoszenia wyroku z dnia 2 grudnia 2025 roku we właściwym trybie nie zwalnia sądów z konieczności uwzględniania stanowiska Trybunału Konstytucyjnego co do braku zgodności z Konstytucją RP takiego rozumienia przepisów Kodeksu cywilnego, które pozwalałoby na zasiedzenie służebności przesyłu przed 2028 rokiem. A nadto, iż samo wydanie wyroku przez Trybunał Konstytucyjny może być w niektórych przypadkach podstawą do wznowienia postępowania (zwłaszcza w obliczu ewentualnego impasu o charakterze politycznym co do ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw). Nasze stanowisko w tym zakresie znajduje oparcie w orzecznictwie sądów. W tym kontekście za wyrokiem Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 18 grudnia 2024 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt: IV U 1195/24, wskazujemy, iż: „szeroko pojmowane „wznowienie postępowania”, także w rozumieniu art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, obejmuje wszelkie instrumenty proceduralne stojące do dyspozycji stron, organów i sądów, wykorzystanie których umożliwia przywrócenie stanu konstytucyjności orzeczeń (umożliwiające introdukcję orzeczenia – por. postanowienie SN z 14.4.2004 r., SK 32/01, wyrok SA w Lublinie z 12.3.2020 r., III AUa 819/19)”.
Reasumując, wyrok z dnia 2 grudnia 2025 roku już teraz otwiera zupełnie nowe możliwości przed osobami chcącymi dochodzić swoich praw przeciwko właścicielom infrastruktury przesyłowej położonej na ich nieruchomościach. Wydaje się, że nie było lepszego czasu na dochodzenie odpłatnego ustanowienia służebności oraz wynagrodzeń z tytułu bezumownego korzystania z gruntów, a stan ten będzie trwał przynajmniej do 2028 roku.
[1] Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (tj. z dnia 25 lipca 2025 r., Dz.U. z 2025 r. poz. 1071).
[2] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483).
[3] M. Safjan, L. Bosek (red.), Konstytucja RP. Tom II. Komentarz do art. 87–243, wyd. 1, 2016, Legalis, Komentarz do art. 190 Konstytucji RP, Nb 79.
[4] Ustawa z dnia 20 lipca 2000 roku o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (tj. z dnia 19 lipca 2019 r., Dz.U. z 2019 r. poz. 1461).
